Diariusze, Kroniki, Opowieści z terenu gminy

Janusz

Dla Niepodległej i dla Pamięci w Błędowie!

Opracowanie Janusz Marcinkowski. Płużnica 2019 rok.

W Błędowie w dniu 11 listopada br. „Stowarzyszenie Nasza Wieś”, samorząd wsi, strażacy byli organizatorami i uczestnikami kolejnej uroczystości dla uczczenia powrotu Pomorza do Macierzy w 1920 roku. Na uroczystość tą złożyły się; msza w intencji Ojczyzny, upamiętnienie miejsca mordu Polskich Patriotów w październiku 1939 roku w błędowskim lesie i zakończenie projektu prowadzonego przez Stowarzyszenie „Nasza Wieś”: „Od Niepodległości do Wolności”.
W mszy udział wzięli mieszkańcy wsi, członkowie rodzin zamordowanych, strażacy, przedstawiciele samorządów; sołtys wsi Dorota Karpus, radni: Józef Kucięba z Wiewiórek, Wiesław Karwan z Płąchaw, wójt gminy Marcin Skonieczka.

niepbłed (1)

Msza za Ojczyznę w 101 rocznicę odzyskania Niepodległości Polski w kościele w Błędowie. Mszę odprawił ks. Stefan Szajda.

niepbłed (4)

Poczet strażacki i delegacja „Stowarzyszenia Nasza Wieś” po wyjściu z kościoła.

Do miejsca zbrodni, które teraz będzie upamiętnione prowadzili nas sołtys wsi Dorota Karpus i pp. Lucyna i Wojciech Groth. Szliśmy tym samym skrajem lasu, którym niemieccy zbrodniarze prowadzili Naszych na śmierć!

niepbłed (2)

niepbłed (3)

niepbłed (5)

Stanęliśmy naprzeciw miejsca zbrodni z 1939 roku. Wokół szumiał las i podobna, ciepła, spokojna jesień – jak ta w tamtych dniach!

niepbłed (7)

Miejsce Pamięci, za przyzwoleniem zarządu lasów zostało oznaczone głazem i prostym, dębowym krzyżem. Wokół tej „świętej sprawy” krzątał się od samego początku do końca Wojciech Groth, dla którego była to realizacja postanowienia, które wypłynęło podczas naszych rozmów historycznych z jego ojcem Romanem Grothem, który wraz ze spełnieniem potrzeby-obowiązku upamiętnienia tego miejsca 9 października 2019 r. odszedł od nas na zawsze!

niepbłed (6)

Umieszczono tablice przypominające ofiary hitlerowskiej nienawiści:

Napisy głoszą: „W tym miejscu w październiku 1939 roku zamordowano 6 mieszkańców wsi Błędowo”.  Obok dodano listę mieszkańców Błędowa zamordowanych w czasie II wojny.

niepbłed (8)

Wiązanki kwiatów i znicze w miejscu zbrodni złożyli;

niepbłed (9)
Marin Skonieczka, Wiesław Karwan, Kazimierz Chmielewski, Marek Łęgowski, Wojciech Groth,

niepbłed (10)

Alina Szyszka, Jan Dąbrowski, Tomasz Kowalski. Mirosław Wąż, Piotr Falecikowski.

Trzecia część tego niezapomnianego dnia została przygotowana przez Stowarzyszenie Nasza Wieś na sali świetlicy wiejskiej. Spotkanie prowadziły: Anna Szatkowska i Alina Szyszka.

niepbłed (13)

Prowadzenie przez Panie wielu projektów skierowanych so społeczności Błędowa i okolicznych wsi jest zawsze perfekcyjnie przygotowane, a wszystkie Panie z Błędowa zaangażowane w te społeczne roboty zasługują na Wielkie Uznanie. Mogę tylko dodać, iż wszyscy uczestniczy i obserwatorzy błędowskich spotkań, od lat organizowanych są zawsze pod wielkim wrażeniem gościnności, sprawności organizacyjnej i dobrze przemyślanym, z wieloma elementami realizowanym programem. Chwała Im za to!

Uczestnicy spotkania w dniu 11 listopada 20019 r.

niepbłed (12)

Oddano głos gościom;

Przedstawiłem okoliczności uczestnikom spotkania okoliczności podjęcia pomysłu postawienia w miejscu mordu w 1939 roku przez hitlerowski Selbstschutz na mieszkańcach wsi Błędowo i znaczącą rolę wspomnień właśnie zmarłego Romana Grotha na zrealizowanie tej inicjatywy przez jego syna, a krewnego zamordowanego Pawła Grotha.

Marcin Skonieczka, wójt gminy przypomniał, iż obchodzone święto jest możliwe dzięki odzyskanej niegdyś niepodległości, ale również dzisiejszemu położeniu Polski w partnerstwie wolnych i równych europejskich narodów, wśród których jest nasza szansa na rozwój i bezpieczeństwo narodowe.

niepbłed (15)

Marcin Skonieczka

Przedstawiono nam program artystyczny w wykonaniu zespołów błędowskich dzieci,  przygotowany przez Grażynę Majewską, a w trakcie występu wspomagany przez Alinę Szyszkę.

niepbłed (14)

Zespół seniorów zatańczył nam przepięknie mazura.

niepbłed (17)

Zespoły taneczne to wielka praca i osiągnięcie realizowanych programów przez Stowarzyszenie Nasza Wieś. Życzymy im, aby dalej cieszyli nasze oczy! Następnie słuchaliśmy wiersza w wykonaniu Zuzanny Pawlusek oraz prozy Władysława Rejmonta „Orka” z podzielonymi rolami przedstawionymi przez członków zespołu.

niepbłed (16)

Od lewej: Zuzanna Pawlusek, Zbigniew Zadka, Marzena Kantak, Barbara Szatkowska, Anna Szatkowska, Krzysztof Ślesar.

Prowadzące Panie zarządziły wspólne śpiewanie, przy głównym wykonania chóru złożonego z zespołu taneczno-śpiewaczego, oraz strażaków i przybyłego na tą okoliczność „wojska”-grupy rekonstrukcyjnej „Stowarzyszenia Twierdza Chełmno”.

niepbłed (18)
Zespół śpiewał przy akompaniamencie gitar w rękach Doroty Rygielskiej i Marty Aniszewskiej. Śpiewano nasze wojskowe piosenki z tamtych lat.

Odnotujmy obecność mieszkańców, gości, a przede wszystkim członków rodzin zamordowanych mieszkańców wsi.

Od lewej: Barbara i Jan Szatkowscy, Janina Brudniewicz, Krystyna Jaworska, Genowefa i Zdzisław Warżałowie.

niepbłed.

Andrzej i Genowefa Kabatowie z wnukiem, Urszula i Piotr Falecikowscy.

niepbłed (19)

Na pierwszym planie: pp. Karwanowie i Marcin Skonieczka z dziećmi. Kolejno: Kazimierz i Elżbieta Chmielewscy, Marzena Aniszewska, Grażyna Majewska i ks. proboszcz błędowski ks. Stefan Szajda.

niepbłed (20)

Strażacy: Marek Łęgowski, Andrzej Szyszka, Jan Dąbrowski, dalej; Maria i Marian Balonowie.

Adam Feuer – ułan i rolnik.

Opracowanie Janusz Marcinkowski; na podstawie materiałów Ewy Feuer-Otręba.
Płużnica 2011 r.

Adam Feuer [*1901 ϯ1976]

F-ad (2)

[Fot. l. 1920 te]

Adam Feuer urodził się 2 grudnia 1901 r. w rodzinie Berty Koehler i Jana Feuera zarządcy domeny-majątku ziemskiego w Luszkówku położonym w gminie Pruszcz w pow. świeckim w woj. kujawsko-pomorskim. Senior Jan Feuer pracował tam w latach 1922-1934.W Luszkówku mieszkali w obszernym wiejskim domu o charakterze pałacu w pięknym, starym parku. Rodzina Feuerów mieszkała tam do 1934 roku.
Adam Feuer był absolwentem Akademii Rolniczej w Bydgoszczy. Na wydziale rolnym tej uczelni wykładano wówczas; matematykę, fizykę, fizjografię ziem, botanikę, chemię, anatomię zwierząt, choroby roślin, gleboznawstwo, meteorologię, miernictwo fizjologię roślin i zwierząt, ekonomię oraz historię kultury polskiej. Jak więc widzimy absolwent Akademii Rolniczej był człowiekiem wszechstronnie wykształconym.

Kopia z indeksu studenckiego Adama Feuera, studenta w latach 192..-1923.

F-ad (4)

Po ukończeniu uczelni od stycznia 1923 do czerwca 1939 roku pracował w majątkach ziemskich, poczynając od stanowiska praktykanta, a na samodzielnym zarządcy kończąc. Były to kolejno majątki; Sokołowo gm. Golub Dobrzyń, Luszkówko gm. Pruszcz Pomorski, Skorzęcin gm. Witkowo, pow. Gniezno, Zawodzie pow. Piotrków ?, Popowiec, Izabela gm. Mrocza, Dąbki gm. Wyrzysk.
W tym ostatnim majątku zastała go mobilizacja przed nadciągającą wojną. Zmobilizowany został w stopniu podporucznika rezerwy do 16 pułku Ułanów Wielkopolskich im. Gen Orlicza-Dreszera. Początek wojny zastał pułk w okolicach Chojnic i Tucholi. W wyniku ciężkich walk z oddziałami pancernymi gen. Heinza Guderiana w Borach Tucholskich (Bukowiec, Górna Grupa, Poledno) oraz bombardowań lotniczych 7 września 1939 pułk przestał istnieć jako zwarta jednostka (straty sięgały 40% stanu osobowego). Pomimo tego 150 ułanów 16 Pułku walczyło pod Kockiem. Wśród bohaterskich ułanów, którzy przeszli niezwykle chlubny szlak bojowy był ppor. Adam Feuer, który, po słynnej, ostatniej bitwie pod Kockiem, pod dowództwem gen Franciszka Kleeberga dopiero 6 października dostał się do niemieckiej niewoli. Osadzony został przez Niemców w obozie jenieckim oficerskim-oflagu VII a w Murnau. Obóz został wyzwolony przez Anglików 29 kwietnia 1945 roku. Nasz ułan przebywał jeszcze jakiś czas w obozie w Bambergu. Z rejestru byłych więźniów wynika, iż z obozu wyszedł w dobrym zdrowiu. Jak sam napisał w ankiecie personalnej w czasie pięć i pół letniego pobytu w obozie prowadził kursy rolnicze dla oficerów.
Poniżej część kopi formularza rejestracyjnego jeńców;

F-ad (1)

Po powrocie do kraju podjął pracę w znacjonalizowanych majątkach ziemskich, przekształconych później w Państwowe Gospodarstwa Rolne. W 1946 roku jest dyrektorem Zespołu PGR Brodnica na Karbowie. Potem zatrudniono go w PGR Ostrowite. Następnie widzimy go w administracji powiatowej na stanowisku kierownika referatu rolnego w Nowym Mieście Lubawskim. Następnie pracował w stadninie koni w Trzebiełowie pow. Szczecinek. W 1956 roku przeniósł się na teren powiatu wąbrzeskiego do PGR Wałycz. W latach 1957-1963 był kierownikiem Zakładu Rolnego w Niedźwiedziu w składzie wspomnianego PGR Wałycz.

Adam Feuer w Mgowie.
15 września 1963 r. został dyrektorem PGR Mgowo w dzisiejszej gminie Płużnica. Funkcję tą pełnił do 1966 r. Znalazło to odzwierciedlenie w kronice szkolnej i kronice „Klubu Ruch” tej miejscowości.
W szkolnej kronice w Mgowie zapisano, iż 1 września 1964 przybył na rozpoczęciu roku szkolnego, jako przewodniczący Komitetu Opiekuńczego mgowskiej szkoły, co z reguły przypadało szefowi tzw. zakładu opiekuńczego szkół, przedszkoli mieszczącej się w danej wsi lub w najbliższej okolicy.
11 grudnia 1965 roku, jak zapisała Urszula Wróbel kronikarka „Klubu Ruch”; „W Mgowie odbyło się zebranie Ligi Kobiet i Związku Młodzieży Wiejskiej w którym uczestniczyli: przewodnicząca Ligi Kobiet Zofia Bęczkowska, kier. szkoły Stanisława Kunicka i dyr. zakładu Rolnego PGR Adam Feuer”. Wtedy to ustalono organizację konkursu kucharskiego i utworzenia amatorskiego zespołu teatralnego w środowisku mgowskim. Inny zapis mówi, iż 7 maja 1966 roku uczestniczył z spotkaniu z przedstawicielami Wojska Polskiego w świetlicy „Klubu Ruchu” w Mgowie.

Adam Feuer w latach 1960 tych.

F-ad (3)

W rozmów z córką Adama Feuera Ewą Otrębą wiemy, iż rodzice; Irena Hornowska urodzona i wykształcona w wileńskim gimnazjum i Adam Feuer wzięli ślub 15 listopada 1947 roku w Zbicznie koło Brodnicy. W rodzinie tej urodziły się dwie córki; Krystyna rocznik 1949 i Ewa urodzona w 1955 roku.
W czasie pracy i pobytu w Mgowie rodzina mieszkała w mgowskim pałacu. Córka Ewa związała się z tym miejscem na parę lat, pracując w PGR Mgowo w latach 1980 tych.
Adam Feuer zmarł w 31 października 1976 roku.

10 lecie „Stowarzyszenia Nasza Wieś” z Błędowa.

Spotkanie to zorganizowano w ramach projektu: „Od Niepodległości do Wolności” przy dofinansowaniu z programu Funduszu Inicjatyw Obywatelskich.

Opracowanie Janusz Marcinkowski.

stowbłed (2)

stowbłed (1)

Celem Stowarzyszenia było i jest;

 wspieranie wszechstronnego i zrównoważonego rozwoju społecznego, kulturalnego i gospodarczego wsi Błędowo.
 wspieranie demokracji i budowanie społeczeństwa obywatelskiego w środowisku lokalnym.
 promocja idei wolontariatu i praca na rzecz jego rozwoju.

Przez 10 lat Stowarzyszenie Nasza Wieś pozyskała dofinansowanie – dotacje na 13 projektów, zrealizowanych własnymi siłami, przy wsparciu wielu osób, instytucji, stowarzyszeń.

Panie i Panowie ze Stowarzyszenia … w 10 rocznicę utworzenia.

stowbłed (6)
Zarząd Stowarzyszenia; Alina Szyszka prezes, Anna Szatkowska sekretarz, Lucyna Groth skarbnik.

stowbłed (3)

Założenie „Stowarzyszenia Nasza Wieś”.
9 stycznia 2009 roku do Krajowego Rejestru Sądowego wpłynęło pismo od członków założycieli informujące o założeniu nowego stowarzyszenie od nazwą „Stowarzyszenie Nasza Wieś” w Błędowie. W skład członków założycieli weszli mieszkańcy Błędowa:
1. Maria Balon
2. Genowefa Będzichowska
3. Danuta Bolisęga
4. Elżbieta Czarnecka
5. Wojciech Groth
6. Krystyna Jaworska
7. Zbigniew Jaworski
8. Teresa Kopacz
9. Irena Poszman
10. Hanna Smolińska
11. Anna Szatkowska
12. Alina Szyszka
13. Genowefa Warżała
14. Monika Warżała
15. Zdzisław Warżała

stowbłed (5)
Witały nas Panie z komisji rewizyjnej; Genowefa Kabat i Danuta Bolisęga, wręczając gościom kubek z widokiem zabytkowej, błędowskiej kuźni, pięknie odrestaurowanej przez Marię Zakierską. Kuźnia to symbol twórczej i nietuzinkowej pracy – tak przynajmniej to odczytuję!

stowbłed (4)
Przywitały nas pięknie przybrane stoły, a przede wszystkim zespół artystyczny Stowarzyszenia, którego występy pozostawiają niezapomniane wrażenia.

stowbłed (9)

Zespół dziecięcy, równie pięknie prezentujący się jak dorośli wykonał dla nas jeden taniec. Stroje Panie ze Stowarzyszenia  i Panie z Klubu Seniora uszyły same; w ramach projektu zamieniając okresowo świetlicę na krawiecki warsztat.

stowbłed (7)

Z wielką przyjemnością obejrzeliśmy występ błędowskiego zespołu przygotowanego przez Grażynę Majewską w takt, naszego, pięknego, rzewnego kujawiaka!

stowbłed (8)

Jak Paniom udało się namówić od ludowych tańców – pozostanie ich tajemnicą!

stowbłed (12)

Na zdjęciu; Lucyna i Wojciech Grothowie, oraz Grzegorz Szatkowski – też tańcujący!

Zaproszeni zostali do Błędowa; społeczni partnerzy, sponsorowi, przyjaciele. Wśród podziękowań odnotowałem miłe słowa pod adresem nauczycieli; wspomnianej Grażynie Majewskiej, Dorocie Rygielskiej, Małgorzaty Wechmann, Krzysztofowi Wechmanowi za wykonanie wspólnie z dziećmi tablicy informacyjnej; Bożenie i Krzysztofowi Paczkowskim za pomoc w przygotowaniu inscenizacji; „Kopciuszka” i „Królewna Śnieżka”.

Słowa podziękowania trafiły na ręce Marcina Skonieczki dla Gminy za pomoc finansową, która umożliwiła realizację wielu z 13 projektów realizowanych przez Stowarzyszenie.
Wywołani do ’tablicy’; Marcin Skonieczka, Małgorzata Wechman, Grażyna Majewska, Krzysztof i Bożena Paczkowscy przyjęli podziękowania i takie same skierowali do Pań z Zarządu Stowarzyszenia.

stowbłed (10)

Przyjechały Panie z sąsiednich wsi reprezentujące siostrzane Stowarzyszenia z Wieldządza, Mgowa, Nowej Wsi Królewskiej i Płużnicy.

Obecni byli przedstawiciele Towarzystwa Rozwoju Gminy Płużnica z szefową Mirosławą Tomasik, które to jest „matką” projektów dla wielu stowarzyszeń i organizacji wspomagając w kwestiach organizacyjnych, służąc swoim zapleczem materialnym i kadrowym.

stowbłed (11)

Uczestnicy z zaciekawieniem wysłuchali opowieści Aliny Szyszka i Anny Szatkowskiej o 10 letniej drodze Stowarzyszenia.

stowbłed (15)

Były podziękowania, kwiaty, a nawet prezenty

stowbłed (13)

stowbłed (14)

Osobne Podziękowania i przypomnienie pełnienia przez Nią ważnej roli społecznej w Błędowie należało się Marii Balon, która przez wiele lat prowadzi kronikarskie zapisy o wydarzeniach we wsi Błędowo i błędowskiej parafii.

stowbłed (16)
Pani Maria otrzymała czyste, niezapisane jeszcze albumy, w których może dalej prowadzić swoje zapiski. Życzymy Powodzenia!

Pani prezes Alina Szyszka nie pominęła osoby tu piszącego, zapowiadając, iż czeka go dalsza praca w celu przygotowania publikacji kronikarskiej o wsi Błędowo i najbliższej okolicy, która w ramach projektu ma trafić do każdej błędowskiej rodziny.